Proefversie. Weetwat wordt nog getest. De verhalen zijn geschreven met hulp van AI. Zo werkt Weetwat

Het nieuws, uitgelegdDinsdag 20 oktober 2026

Hoe oud ben je?

Dan kies ik de juiste verhalen voor jou. Je kunt het altijd veranderen.

Wetenschap Dinsdag 13 oktober

Oud DNA toont pest in een middeleeuwse stad

Dit verhaal is geschreven met hulp van AI. Zo werkt Weetwat

Onderzoekers van de KU Leuven vonden in graven in Sint-Truiden sporen van de pest. Op dinsdag 13 oktober verscheen een rapport over dat onderzoek.

Een zwart-wit microscoopbeeld van ovale pestbacteriën tussen kleverige draadjes.
De pestbacterie Yersinia pestis onder de microscoop (archiefbeeld) Foto: Wikimedia Commons, publiek domein

Onder de Groenmarkt, een plein in Sint-Truiden, lagen veel skeletten. Die mensen werden tussen de achtste en de achttiende eeuw begraven. De onderzoekers bestudeerden het oude DNA van 400 van hen. DNA is de erfelijke code die in elk lichaam zit.

Bij mensen uit de veertiende eeuw vonden ze DNA van de pestbacterie. Dat was het eerste rechtstreekse genetische bewijs van pest in het middeleeuwse Vlaanderen. In de bekende geschreven bronnen van de stad staat niets over deze pestuitbraak. De besmette mensen lagen elk in een eigen graf.

Het rapport bekijkt ook andere plaatsen. Hooge Siecken bij Ieper was een huis voor mensen met lepra uit de dertiende en veertiende eeuw. Daar vonden de onderzoekers genetische sporen van die ziekte. In Koksijde vonden ze bij mensen uit de jaren 675 tot 750 het hepatitis B-virus.

Volgens de onderzoekers bleven de zieken in Hooge Siecken, hoewel ze apart woonden, toch verbonden met hun omgeving. Enkelen hadden verre verwanten op een kerkhof in het centrum van Ieper.

Dit leer je ook op school De middeleeuwen komen na de oudheid en vóór de nieuwe tijd.

Waarom is dit belangrijk?

Het DNA toont een pestuitbraak uit de veertiende eeuw in Sint-Truiden, terwijl de geschreven bronnen van de stad er niets over zeggen.

Moeilijke woorden

skeletten
De botten van mensen of dieren die lang geleden gestorven zijn.
genetische
Dat heeft te maken met DNA, de erfelijke code in een lichaam.
lepra
Een oude ziekte die de huid en de zenuwen aantast.
pestbacterie
Een piepklein levend wezen dat je niet kunt zien en de ziekte pest veroorzaakt.
kerkhof
Een plek bij een kerk waar overleden mensen begraven worden.

Hoe weten we dit?

2 bronnen

Dit is zeker

  • Onderzoekers bestudeerden het DNA van 400 mensen uit Sint-Truiden.
  • Bij mensen uit de veertiende eeuw vonden ze DNA van de pestbacterie.
  • In de geschreven bronnen van de stad staat niets over deze pestuitbraak.

Dit zeggen mensen

  • De onderzoekers van de KU Leuven zeggen dat de zieken in Hooge Siecken verbonden bleven met hun omgeving.

Hier haalden we het nieuws

  • Archaeology Magazine
  • Agentschap Onroerend Erfgoed

Feit, mening of bewering?

  • Een feit is nagegaan, door verschillende bronnen.
  • Een mening is wat iemand vindt: mooi, goed, slecht, te duur.
  • Een bewering zegt iemand, maar anderen hebben het nog niet nagegaan.

Tik op Feit, Mening of Bewering.

  1. Het is het eerste genetische bewijs van pest in middeleeuws Vlaanderen.

    Bekijk het antwoord

    Feit. Twee bronnen melden dat zoiets in Vlaanderen nooit eerder gevonden werd.

  2. De skeletten onder de Groenmarkt zijn van de achtste tot de achttiende eeuw.

    Bekijk het antwoord

    Feit. Dezelfde periode voor de graven staat in twee berichten.

  3. De KU Leuven-onderzoekers zeggen dat de zieken van Hooge Siecken verbonden bleven met de buurt.

    Bekijk het antwoord

    Bewering. Dat besluiten de onderzoekers uit hun eigen DNA-onderzoek. Andere teams hebben het nog niet nagedaan.

Nieuwskaart

Oud DNA toont pest in een middeleeuwse stad

Wie?
Onderzoekers van de KU Leuven
Wat?
Ze vonden DNA van de pestbacterie
Waar?
Onder de Groenmarkt in Sint-Truiden
Wanneer?
Mensen uit de veertiende eeuw; rapport op 13 oktober
Waarom?
Eerste rechtstreekse genetische bewijs van pest in middeleeuws Vlaanderen
Hoe?
Door het DNA van 400 mensen te bekijken

Weetwat · Het nieuws, uitgelegd

Voor de klas voor leerkrachten

Sluit aan bij

Minimumdoelen basisonderwijs, versie Lang (9 tot 12 jaar)

  • GS6 5.2.7 De zes historische periodes geschiedenis
  • GS4 5.2.1 Het verschil tussen bron en bewijs geschiedenis
  • WT6 3.6.1-3.6.4 Hoe wetenschappers onderzoeken wetenschap en techniek
  • GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven geschiedenis

Kennisanker

De middeleeuwen komen na de oudheid en vóór de nieuwe tijd. GS6 5.2.7 De zes historische periodes

Quiz: leesvaardigheden

  • Opzoeken (vraag 1, 2, 3, 4, 5) · NL4 1.1.5 Informatie opzoeken in een tekst
  • Afleiden (vraag 6) · NL6 1.1.3 Expliciete en impliciete informatie combineren (afleiden)
  • Beoordelen (vraag 7) · GS4 5.2.1 Het verschil tussen bron en bewijs

Feit of mening?

GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven · ICT6 8.2.7 Bronnen beoordelen op betrouwbaarheid

Nieuwskaart

Het verhaal in één schema (wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe), ook om af te drukken. Het komt na de quiz.

Bespreek

Waarom is dit nieuws belangrijk? Weetwat zegt: “Het DNA toont een pestuitbraak uit de veertiende eeuw in Sint-Truiden, terwijl de geschreven bronnen van de stad er niets over zeggen.” Wat denken jullie?

Sluit aan bij de doelen, dekt ze niet volledig: een artikel oefent een stukje van een doel. Meer voor leerkrachten

Pest in oude graven in Sint-Truiden

Een computer (AI) hielp dit verhaal schrijven. Zo werkt Weetwat

In Sint-Truiden vonden onderzoekers sporen van een ziekte. Het was de pest.

Een zwart-wit microscoopbeeld van ovale pestbacteriën tussen kleverige draadjes.
De pestbacterie Yersinia pestis onder de microscoop (archiefbeeld) Foto: Wikimedia Commons, publiek domein

Onder een plein in Sint-Truiden lagen veel skeletten. Die mensen waren daar lang geleden begraven.

Onderzoekers uit Leuven bekeken het DNA van 400 mensen. DNA is de erfelijke code die in elk lichaam zit.

Bij enkele mensen vonden ze DNA van de pest. Dat is een ziekte die door een bacterie komt. Die mensen leefden in de veertiende eeuw. Zulk bewijs in DNA was in middeleeuws Vlaanderen nog nooit gevonden. In de oude teksten van de stad staat niets over deze pestuitbraak.

Dit leer je ook op school In de middeleeuwen bouwden ridders en edelen stenen kastelen.

Waarom is dit belangrijk?

Het DNA toont een pestuitbraak uit de veertiende eeuw in Sint-Truiden, al staat die niet in de oude teksten van de stad.

Moeilijke woorden

skeletten
De botten van mensen of dieren die lang geleden gestorven zijn.
bacterie
Een piepklein beestje dat je niet kunt zien en dat soms ziek maakt.
pest
Een gevaarlijke ziekte die vroeger veel mensen ziek maakte.
onderzoekers
Mensen die iets heel goed bestuderen om meer te weten te komen.

Hoe weten we dit?

2 bronnen

Dit is zeker

  • Onderzoekers bekeken het DNA van 400 mensen uit Sint-Truiden.
  • Bij mensen uit de veertiende eeuw vonden ze DNA van de pestbacterie.
  • In de oude teksten van de stad staat niets over deze pestuitbraak.

Hier haalden we het nieuws

  • Archaeology Magazine
  • Agentschap Onroerend Erfgoed

Wat weten we zeker?

In dit verhaal geven we alleen feiten. Een feit kun je nagaan. Weet jij hoe?

  • Onder een plein in Sint-Truiden lagen skeletten.

    Hoe weten we dat?

    Twee bronnen beschrijven de graven onder de Groenmarkt.

  • Het pest-DNA komt uit de veertiende eeuw.

    Hoe weten we dat?

    De eeuw van de uitbraak staat in twee verschillende berichten.

  • De oude geschriften van Sint-Truiden zwijgen over deze pest.

    Hoe weten we dat?

    Wie die stadsteksten doorzocht, vond de uitbraak niet, en twee bronnen melden dat.

Nieuwskaart

Pest in oude graven in Sint-Truiden

Wie?
Onderzoekers van de universiteit in Leuven
Wat?
Ze vonden sporen van de pest in oude graven
Waar?
Onder een plein in Sint-Truiden
Wanneer?
Sporen uit de veertiende eeuw
Waarom?
Eerste bewijs in DNA van pest in middeleeuws Vlaanderen
Hoe?
Ze bekeken het DNA van skeletten

Weetwat · Het nieuws, uitgelegd

Voor de klas voor leerkrachten

Sluit aan bij

Minimumdoelen basisonderwijs, versie Kort (6 tot 8 jaar)

  • GS4 5.2.9-5.2.11 Tijd: verleden, heden, toekomst, periode, duur geschiedenis
  • GS4 5.2.1 Het verschil tussen bron en bewijs geschiedenis
  • WT4 3.6.1-3.6.4 Hoe wetenschappers onderzoeken wetenschap en techniek

Kennisanker

In de middeleeuwen bouwden ridders en edelen stenen kastelen. GS4 5.2.9-5.2.11 Tijd: verleden, heden, toekomst, periode, duur

Quiz: leesvaardigheden

  • Opzoeken (vraag 2, 3, 4) · NL4 1.1.5 Informatie opzoeken in een tekst
  • Afleiden (vraag 1, 5, 6) · NL4 1.1.6 Informatie combineren tot een conclusie (afleiden)

Feit of mening?

NL4 1.1.9 Verwoorden wie wat denkt over het onderwerp

Nieuwskaart

Het verhaal in één schema (wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe), ook om af te drukken. Het komt na de quiz.

Bespreek

Waarom is dit nieuws belangrijk? Weetwat zegt: “Het DNA toont een pestuitbraak uit de veertiende eeuw in Sint-Truiden, al staat die niet in de oude teksten van de stad.” Wat denken jullie?

Sluit aan bij de doelen, dekt ze niet volledig: een artikel oefent een stukje van een doel. Meer voor leerkrachten

Meer nieuws

Een kale vulkaanberg met een wolkje bij de top, die uit de diepblauwe zee omhoog steekt.
WetenschapZondag 18 oktober

Een vulkaan en de mensen onder de asOverleven onder meters as na een vulkaanuitbarsting

Een vulkaan in Japan barstte heel lang geleden uit. Onderzoekers vonden uit wat er toen met de mensen gebeurde.Ongeveer 7.300 jaar geleden barstte in Japan een enorme vulkaan uit. Nieuw onderzoek laat zien dat het lot van de mensen verschilde van plek tot plek.
Roze en groene gaswolken met pilaren van gas en stof, omringd door veel kleine sterren in de ruimte. Illustratiefoto
RuimteDinsdag 20 oktober

Een 3D-model van een gaswolkEen 3D-model van een gaswolk in Orion

Onderzoekers maakten een nieuw 3D-model van de Orionbar. Dat is een rug van gas en stof in de ruimte.Onderzoekers maakten een nieuw driedimensionaal model van de Orionbar, een rug van gas en stof in de Orionnevel. Het model toont hoe licht de chemie in zo'n wolk verandert.

Foto: illustratiefoto
Een speelkaart met vier ratten die in een houten bootje roeien onder een stralende zon.
CultuurDinsdag 20 oktober

Kaarten uit de kluis in TurnhoutZeldzame speelkaarten komen uit de kluis

In Turnhout opent een nieuwe tentoonstelling over verzamelkaarten. Je ziet er kaarten van Magic, Pokémon en Lorcana.Het Speelkaartenmuseum in Turnhout opent op zaterdag 5 december 2026 een nieuwe tentoonstelling over trading card games. Die heet 'From the Vault – Magic, Pokémon, Lorcana'.