Vuurwerk van knopen rond een ontplofte ster
Dit verhaal is geschreven met hulp van AI. Zo werkt Weetwat
De Gemini North-telescoop in Hawaï heeft de nevel Pa 30 in ongekend detail gefotografeerd. Daardoor zien sterrenkundigen dat de draden van de nevel anders zijn dan gedacht.
Pa 30 is een bijna cirkelvormige nevel in het sterrenbeeld Cassiopeia. De telescoop staat op de berg Maunakea in Hawaï. De draden van de nevel lijken op vuurwerk. Ze blijken ketens van kleine knopen te zijn, en geen gladde strepen. Op de nieuwe opname zie je ongeveer tien keer zoveel draden als op eerdere beelden.
Pa 30 wordt gezien als de rest van een supernova, de enorme explosie van een ster. Chinese, Japanse en Arabische sterrenkijkers schreven in het jaar 1181 over een 'gastster' die 185 dagen aan de hemel stond. De explosie wordt ingedeeld als een zeldzaam type, Type Iax.
In het midden van de nevel staat een zeer hete ster van ongeveer 200.000 graden Celsius. Haar sterrenwind raast tot 16.000 kilometer per seconde. Volgens NASA vormt die wind mogelijk de rechte draden. NASA zegt ook dat de explosie waarschijnlijk komt door het samensmelten van twee witte dwergen.
De Amerikaanse amateurastronoom Dana Patchick ontdekte Pa 30 in 2013. Dana zocht in infraroodgegevens van de WISE-satelliet, via een burgerwetenschapsproject. Bij zo'n project helpen gewone mensen mee met onderzoek.
Dit leer je ook op school Sterren stralen zelf licht uit, planeten doen dat niet.
Waarom is dit belangrijk?
Sterrenkundigen zien nu veel meer draadstructuren in Pa 30 dan op eerdere beelden. Daardoor kunnen ze beter bekijken hoe de resten van een ontplofte ster eruitzien.
Moeilijke woorden
- nevel
- Een grote wolk van gas in de ruimte.
- supernova
- De enorme explosie van een ster.
- sterrenwind
- Een stroom van deeltjes die een ster de ruimte in blaast.
- satelliet
- Een toestel dat rond de aarde draait en van daarboven metingen of foto's maakt.
- amateurastronoom
- Iemand die voor zijn plezier naar de sterren kijkt en dit niet als beroep doet.
Hoe weten we dit?
Eén bron
Dit staat in de bron
- De Gemini North-telescoop fotografeerde Pa 30 in ongekend detail.
- De draden blijken ketens van kleine knopen.
- Dana Patchick ontdekte Pa 30 in 2013.
- In 1181 schreven sterrenkijkers in China, Japan en de Arabische wereld over een 'gastster'.
Dit zeggen mensen
- NASA zegt dat de explosie waarschijnlijk komt door twee samensmeltende witte dwergen.
- NASA zegt dat de sterrenwind van de middelste ster mogelijk de rechte draden vormt.
Hier haalden we het nieuws
- NOIRLab
- Live Science
- PetaPixel
- NASA
- Scientias.nl
Feit, mening of bewering?
- Een feit is nagegaan, door verschillende bronnen.
- Een mening is wat iemand vindt: mooi, goed, slecht, te duur.
- Een bewering zegt iemand, maar anderen hebben het nog niet nagegaan.
Tik op Feit, Mening of Bewering.
-
De draden van Pa 30 blijken ketens van kleine knopen te zijn.
Twee bronnen beschrijven dit na de nieuwe opname.
Bekijk het antwoord
Feit. Twee bronnen beschrijven dit na de nieuwe opname.
-
Dana Patchick ontdekte Pa 30 in 2013.
Twee bronnen geven dezelfde ontdekker en hetzelfde jaar.
Bekijk het antwoord
Feit. Twee bronnen geven dezelfde ontdekker en hetzelfde jaar.
-
NASA zegt dat de explosie waarschijnlijk komt door twee samensmeltende witte dwergen.
Dit is een uitleg van NASA over de oorzaak, en die is nog niet door anderen bevestigd.
Bekijk het antwoord
Bewering. Dit is een uitleg van NASA over de oorzaak, en die is nog niet door anderen bevestigd.
-
NASA zegt dat de sterrenwind van de middelste ster mogelijk de rechte draden vormt.
NASA zegt 'mogelijk': het is een verklaring die nog niet is nagegaan.
Bekijk het antwoord
Bewering. NASA zegt 'mogelijk': het is een verklaring die nog niet is nagegaan.
0 van de 4 juist
Test jezelf
1 van 6
-
Wie? Opzoeken Wie ontdekte de nevel Pa 30?
Dana Patchick vond Pa 30 in gegevens van een satelliet.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Wat? Opzoeken Wat blijken de draden van Pa 30 te zijn?
De scherpe opname toont dat de draden uit kleine knopen bestaan.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Waar? Opzoeken In welk sterrenbeeld ligt Pa 30?
Pa 30 ligt in het sterrenbeeld Cassiopeia.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Wanneer? Opzoeken In welk jaar ontdekte Dana Pa 30?
Dana ontdekte de nevel in 2013.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Hoe? Nadenken Hoe vond Dana Pa 30?
Dana zocht in infraroodgegevens van de WISE-satelliet, via een burgerwetenschapsproject.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Oordelen NASA zegt: 'De explosie is waarschijnlijk veroorzaakt door het samensmelten van twee witte dwergen.' Is dat een feit, een mening of een bewering?
NASA zegt dit, maar het is nog niet door anderen nagegaan.
0 van de 6 juist
Nieuwskaart
Vuurwerk van knopen rond een ontplofte ster
- Wie?
- Dana Patchick, amateurastronoom, ontdekte de nevel
- Wat?
- Zeer scherpe opname van de nevel Pa 30
- Waar?
- Telescoop op Maunakea, Hawaï; nevel in Cassiopeia
- Wanneer?
- Ontdekt in 2013
- Hoe?
- Zoeken in infraroodgegevens van de WISE-satelliet
Weetwat · Het nieuws, uitgelegd
Voor de klas voor leerkrachten
Sluit aan bij
Minimumdoelen basisonderwijs, versie Lang (9 tot 12 jaar)
- AK6 4.2.13-4.2.19 De aarde in de ruimte: planeten, maan, eclipsen aardrijkskunde
- WT6 3.6.1-3.6.4 Hoe wetenschappers onderzoeken wetenschap en techniek
- GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven geschiedenis
Kennisanker
Sterren stralen zelf licht uit, planeten doen dat niet. AK6 4.2.13-4.2.19 De aarde in de ruimte: planeten, maan, eclipsen
Quiz: leesvaardigheden
- Opzoeken (vraag 1, 2, 3, 4) · NL4 1.1.5 Informatie opzoeken in een tekst
- Afleiden (vraag 5) · NL6 1.1.3 Expliciete en impliciete informatie combineren (afleiden)
- Beoordelen (vraag 6) · GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven
Feit of mening?
GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven · ICT6 8.2.7 Bronnen beoordelen op betrouwbaarheid
Nieuwskaart
Het verhaal in één schema (wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe), ook om af te drukken. Het komt na de quiz.
Bespreek
Waarom is dit nieuws belangrijk? Weetwat zegt: “Sterrenkundigen zien nu veel meer draadstructuren in Pa 30 dan op eerdere beelden. Daardoor kunnen ze beter bekijken hoe de resten van een ontplofte ster eruitzien.” Wat denken jullie?
Sluit aan bij de doelen, dekt ze niet volledig: een artikel oefent een stukje van een doel. Meer voor leerkrachten
