Sterrenstelsel met een middelpunt dat dwars draait
Dit verhaal is geschreven met hulp van AI. Zo werkt Weetwat
De Hubble-ruimtetelescoop keek naar een bijzonder sterrenstelsel. In het midden van NGC 4698 draaien sterren en gas anders dan in de rest.
NGC 4698 is een spiraalstelsel dat lijkt op onze Melkweg. Het ligt ongeveer 55 miljoen lichtjaar van ons vandaan, in het sterrenbeeld Maagd. Het hoort bij meer dan duizend sterrenstelsels in de Virgo-cluster, de dichtstbijzijnde grote groep die door zwaartekracht bij elkaar blijft.
Wat maakt dit stelsel bijzonder? De sterren en het gas dicht bij het centrum draaien loodrecht op de rest van de schijf. De verdikking in het midden steekt aan beide kanten uit de schijf, in een rechte hoek. Er zijn maar weinig spiraalstelsels met zo'n verdikking bekend.
In het midden zitten oudere, koelere sterren. Ze draaien rond een superzwaar zwart gat met miljoenen keren de massa van de zon. Er zijn aanwijzingen dat dat zwarte gat groeit doordat het gas naar zich toe trekt.
Astronomen vermoeden dat de oorzaak buiten het stelsel ligt. Misschien kwam er gas van buitenaf binnen, dat in het midden een nieuwe schijf vormde onder een andere hoek. Sommige waarnemingen wijzen ook op een kleine samensmelting met een ander stelsel in het verleden.
Dit leer je ook op school Licht van de zon reist in ongeveer acht minuten naar de aarde, maar sterren zijn veel verder weg.
Waarom is dit belangrijk?
Er zijn maar weinig spiraalstelsels bekend met zo'n verdikking in het midden.
Moeilijke woorden
- sterrenstelsel
- Een enorme groep van miljarden sterren, samen met gas en stof.
- lichtjaar
- De afstand die licht in één jaar aflegt. Dat is heel erg ver.
- zwaartekracht
- De kracht die dingen naar elkaar toe trekt. Daardoor valt een bal op de grond.
- loodrecht
- In een rechte hoek op iets anders.
- verdikking
- Een plek die dikker is dan de rest.
Hoe weten we dit?
2 bronnen
Dit is zeker
- De Hubble-ruimtetelescoop keek naar het spiraalstelsel NGC 4698.
- Het stelsel ligt ongeveer 55 miljoen lichtjaar van ons vandaan.
- Sterren en gas dicht bij het centrum draaien loodrecht op de rest van de schijf.
Dit zeggen mensen
- Astronomen vermoeden dat de oorzaak buiten het stelsel ligt.
- Astronomen zeggen dat gas van buitenaf een nieuwe schijf kan hebben gevormd.
Hier haalden we het nieuws
- ESA (Europees Ruimtevaartagentschap)
- NASA
Feit, mening of bewering?
- Een feit is nagegaan, door verschillende bronnen.
- Een mening is wat iemand vindt: mooi, goed, slecht, te duur.
- Een bewering zegt iemand, maar anderen hebben het nog niet nagegaan.
Tik op Feit, Mening of Bewering.
-
De sterren en het gas dicht bij het centrum draaien loodrecht op de rest van de schijf.
Twee bronnen beschrijven die draaiing op de nieuwe opname.
Bekijk het antwoord
Feit. Twee bronnen beschrijven die draaiing op de nieuwe opname.
-
NGC 4698 ligt ongeveer 55 miljoen lichtjaar van ons vandaan.
Twee bronnen geven dezelfde afstand.
Bekijk het antwoord
Feit. Twee bronnen geven dezelfde afstand.
-
Astronomen zeggen dat gas van buitenaf in het midden een nieuwe schijf kan hebben gevormd.
Astronomen noemen het een mogelijke oorzaak die nog niemand bewezen heeft.
Bekijk het antwoord
Bewering. Astronomen noemen het een mogelijke oorzaak die nog niemand bewezen heeft.
0 van de 3 juist
Test jezelf
1 van 6
-
Wie? Opzoeken Welk toestel keek naar het stelsel?
De Hubble-ruimtetelescoop van NASA en ESA keek naar het stelsel.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Wat? Opzoeken Wat is er bijzonder aan het stelsel?
Sterren en gas dicht bij het centrum draaien loodrecht op de rest van de schijf.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Waar? Opzoeken In welk sterrenbeeld ligt het stelsel?
NGC 4698 ligt in het sterrenbeeld Maagd.
Kijk nog eens in de tekst. Toon waar het staat
-
Wanneer? Opzoeken In welke maand kwam het nieuws naar buiten?
Het nieuws kwam uit op vrijdag 18 september 2026.
-
Waarom? Nadenken Waarom draait het midden volgens astronomen anders?
Astronomen vermoeden dat gas van buitenaf de oorzaak kan zijn.
-
Oordelen Waarom is het nog niet zeker dat gas van buitenaf het midden dwars liet draaien?
Astronomen noemen het een mogelijke oorzaak. Bewijs ontbreekt nog.
0 van de 6 juist
Nieuwskaart
Sterrenstelsel met een middelpunt dat dwars draait
- Wie?
- De Hubble-ruimtetelescoop
- Wat?
- Een spiraalstelsel waarvan het midden dwars draait
- Waar?
- In het sterrenbeeld Maagd, 55 miljoen lichtjaar ver
- Wanneer?
- Vrijdag 18 september 2026
- Waarom?
- Mogelijk door gas dat van buiten het stelsel kwam
Weetwat · Het nieuws, uitgelegd
Voor de klas voor leerkrachten
Sluit aan bij
Minimumdoelen basisonderwijs, versie Lang (9 tot 12 jaar)
- AK6 4.2.13-4.2.19 De aarde in de ruimte: planeten, maan, eclipsen aardrijkskunde
- WT6 3.6.1-3.6.4 Hoe wetenschappers onderzoeken wetenschap en techniek
- ICT6 8.2.7 Bronnen beoordelen op betrouwbaarheid ICT
Kennisanker
Licht van de zon reist in ongeveer acht minuten naar de aarde, maar sterren zijn veel verder weg. AK6 4.2.13-4.2.19 De aarde in de ruimte: planeten, maan, eclipsen
Quiz: leesvaardigheden
- Opzoeken (vraag 1, 2, 3, 4) · NL4 1.1.5 Informatie opzoeken in een tekst
- Afleiden (vraag 5) · NL6 1.1.3 Expliciete en impliciete informatie combineren (afleiden)
- Beoordelen (vraag 6) · ICT6 8.2.7 Bronnen beoordelen op betrouwbaarheid
Feit of mening?
GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven · ICT6 8.2.7 Bronnen beoordelen op betrouwbaarheid
Nieuwskaart
Het verhaal in één schema (wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe), ook om af te drukken. Het komt na de quiz.
Bespreek
Waarom is dit nieuws belangrijk? Weetwat zegt: “Er zijn maar weinig spiraalstelsels bekend met zo'n verdikking in het midden.” Wat denken jullie?
Sluit aan bij de doelen, dekt ze niet volledig: een artikel oefent een stukje van een doel. Meer voor leerkrachten
