Proefversie. Weetwat wordt nog getest. De verhalen zijn geschreven met hulp van AI. Zo werkt Weetwat

Het nieuws, uitgelegdDinsdag 20 oktober 2026

Hoe oud ben je?

Dan kies ik de juiste verhalen voor jou. Je kunt het altijd veranderen.

Ruimte Maandag 19 oktober

Zwarte gaten verwarmen de gaswolk rond sterrenstelsels

Dit verhaal is geschreven met hulp van AI. Zo werkt Weetwat

Superzware zwarte gaten verwarmen het gas rond een sterrenstelsel meer dan gedacht. Daardoor ontstaan er minder nieuwe sterren.

Een donker sterrenstelsel met een felle kern waaruit twee lange lichtstralen, jets, in tegengestelde richting schieten.
Een kunstenaarsimpressie van een sterrenstelsel met een superzwaar zwart gat en twee jets (archiefbeeld) Foto: NASA, publiek domein via NASA

Een sterrenstelsel is een enorme verzameling sterren, gas en stof. Rond zo'n stelsel ligt ook een grote gaswolk, die astronomen het circumgalactisch medium noemen. Dat gas koelt na verloop van tijd af en valt naar binnen. Zo krijgt het stelsel materiaal om nieuwe sterren te maken.

In de kern van een sterrenstelsel zit een superzwaar zwart gat. Zo'n zwart gat kan sterren uit elkaar scheuren en opslokken. Het schiet ook jets van geïoniseerd gas weg, met bijna de snelheid van het licht. Toch is het zwarte gat klein vergeleken met zijn stelsel, want dat kan meer dan 100.000 lichtjaar breed zijn. Een lichtjaar is de afstand die licht in één jaar aflegt.

Een nieuwe studie onderzocht hoe zwarte gaten de gaswolk beïnvloeden. De onderzoekers keken naar honderden sterrenstelsels met actieve jets. Ze zochten naar H-alfa-licht. Dat komt van geïoniseerde waterstof, dus waar je het ziet, is het gas warm. Ze gebruikten gegevens van twee grote hemelonderzoeken, DESI en LoTSS.

Ze vonden warm gas dicht bij de jets, maar ook verder weg. Daaruit blijkt dat de jets de gaswolk meer verwarmen dan gedacht. Door die warmte valt er minder gas naar binnen, dus is er minder materiaal om sterren te vormen. Namrata Roy is hoofdauteur van de studie.

Dit leer je ook op school Ons zonnestelsel ligt in een sterrenstelsel dat de Melkweg heet.

Waarom is dit belangrijk?

Sterren ontstaan uit gas. Als zwarte gaten dat gas verwarmen, kan een sterrenstelsel minder nieuwe sterren maken.

Moeilijke woorden

sterrenstelsel
Een enorme groep van miljarden sterren, samen met gas en stof.
lichtjaar
De afstand die licht in één jaar aflegt. Dat is heel erg ver.
jets
Stralen van heet gas die een zwart gat met enorme snelheid wegschiet.
geïoniseerd
Een gas waarvan de atomen elektronen kwijt zijn, zodat ze elektrisch geladen zijn.
circumgalactisch medium
De grote gaswolk rond een sterrenstelsel.

Hoe weten we dit?

Eén bron

Dit staat in de bron

  • Een nieuwe studie onderzoekt hoe zwarte gaten de buitenste gaswolk van een sterrenstelsel beïnvloeden.
  • De onderzoekers gebruikten gegevens van DESI en LoTSS.
  • Ze vonden warm gas dicht bij de jets en ook verder weg.
  • Door de warmte valt er minder gas naar binnen.

Hier haalden we het nieuws

  • arXiv
  • NewsBytes
  • Universe Today

Wat weten we zeker?

In dit verhaal geven we alleen feiten. Een feit kun je nagaan. Weet jij hoe?

  • Rond een sterrenstelsel ligt een grote gaswolk.

    Hoe weten we dat?

    Twee bronnen beschrijven die gaswolk allebei.

  • Door de warmte valt er minder gas naar binnen in het sterrenstelsel.

    Hoe weten we dat?

    Dit staat in meer dan één bericht over de studie.

  • De onderzoekers gebruikten gegevens van DESI en LoTSS.

    Hoe weten we dat?

    Dat de studie die twee gegevensbronnen gebruikte, melden twee bronnen.

Nieuwskaart

Zwarte gaten verwarmen de gaswolk rond sterrenstelsels

Wie?
Namrata Roy en andere onderzoekers
Wat?
Jets van zwarte gaten verwarmen de gaswolk rond sterrenstelsels
Waarom?
Warm gas valt minder naar binnen, dus minder nieuwe sterren
Hoe?
Ze bekeken H-alfa-licht rond honderden sterrenstelsels met jets

Weetwat · Het nieuws, uitgelegd

Voor de klas voor leerkrachten

Sluit aan bij

Minimumdoelen basisonderwijs, versie Lang (9 tot 12 jaar)

  • WT6 3.6.1-3.6.4 Hoe wetenschappers onderzoeken wetenschap en techniek
  • AK6 4.2.13-4.2.19 De aarde in de ruimte: planeten, maan, eclipsen aardrijkskunde
  • NL4 1.1.8 Beoordelen of de titel bij de tekst past Nederlands

Kennisanker

Ons zonnestelsel ligt in een sterrenstelsel dat de Melkweg heet. AK6 4.2.13-4.2.19 De aarde in de ruimte: planeten, maan, eclipsen

Quiz: leesvaardigheden

  • Opzoeken (vraag 1, 2) · NL4 1.1.5 Informatie opzoeken in een tekst
  • Afleiden (vraag 3, 4) · NL6 1.1.3 Expliciete en impliciete informatie combineren (afleiden)
  • Beoordelen (vraag 5) · NL4 1.1.8 Beoordelen of de titel bij de tekst past

Feit of mening?

GS6 5.2.5 Feit of mening? Vragen over perspectieven · ICT6 8.2.7 Bronnen beoordelen op betrouwbaarheid

Nieuwskaart

Het verhaal in één schema (wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe), ook om af te drukken. Het komt na de quiz.

Bespreek

Waarom is dit nieuws belangrijk? Weetwat zegt: “Sterren ontstaan uit gas. Als zwarte gaten dat gas verwarmen, kan een sterrenstelsel minder nieuwe sterren maken.” Wat denken jullie?

Sluit aan bij de doelen, dekt ze niet volledig: een artikel oefent een stukje van een doel. Meer voor leerkrachten

Zwarte gaten maken gaswolken warm

Een computer (AI) hielp dit verhaal schrijven. Zo werkt Weetwat

Zwarte gaten maken het gas rond een sterrenstelsel warm. Dat blijkt uit een nieuwe studie.

Een donker sterrenstelsel met een felle kern waaruit twee lange lichtstralen, jets, in tegengestelde richting schieten.
Een kunstenaarsimpressie van een sterrenstelsel met een superzwaar zwart gat en twee jets (archiefbeeld) Foto: NASA, publiek domein via NASA

Een sterrenstelsel is een enorme groep sterren, gas en stof. Rond zo'n stelsel hangt ook een grote wolk gas. In het midden zit een superzwaar zwart gat.

Dat zwarte gat schiet jets weg, dat zijn stralen van heet gas. Ze gaan bijna zo snel als licht. Onderzoekers keken naar honderden sterrenstelsels met zulke jets. Ze zagen warm gas dicht bij de jets, maar ook verder weg.

Dus maken de jets de gaswolk warmer dan gedacht. Door die warmte valt er minder gas naar binnen. Daardoor is er minder materiaal voor nieuwe sterren. Namrata Roy is de hoofdauteur van de studie.

Dit leer je ook op school Onze zon is een van de vele sterren in een sterrenstelsel.

Waarom is dit belangrijk?

Sterren ontstaan uit gas. Als zwarte gaten dat gas verwarmen, kan een sterrenstelsel minder nieuwe sterren maken.

Moeilijke woorden

sterrenstelsel
Een enorme groep van miljarden sterren, samen met gas en stof.
jets
Stralen van heet gas die een zwart gat wegschiet.
superzwaar zwart gat
Een plek in de ruimte die zo sterk trekt dat zelfs licht er niet uit kan.

Hoe weten we dit?

Eén bron

Dit staat in de bron

  • Een nieuwe studie onderzoekt hoe zwarte gaten de gaswolk rond een sterrenstelsel beïnvloeden.
  • De onderzoekers vonden warm gas dicht bij de jets en ook verder weg.
  • Door de warmte valt er minder gas naar binnen.

Hier haalden we het nieuws

  • arXiv
  • NewsBytes
  • Universe Today

Wat weten we zeker?

In dit verhaal geven we alleen feiten. Een feit kun je nagaan. Weet jij hoe?

  • Rond een sterrenstelsel ligt een grote gaswolk.

    Hoe weten we dat?

    Twee bronnen melden dit allebei.

  • Door de warmte valt er minder gas naar binnen.

    Hoe weten we dat?

    Dit staat in meer dan één bericht over de studie.

  • Er is een nieuwe studie over zwarte gaten en gaswolken.

    Hoe weten we dat?

    Meerdere bronnen noemen dezelfde studie.

Nieuwskaart

Zwarte gaten maken gaswolken warm

Wie?
Namrata Roy en andere onderzoekers
Wat?
Zwarte gaten verwarmen de gaswolk rond sterrenstelsels
Waarom?
Warm gas valt minder naar binnen, dus minder nieuwe sterren
Hoe?
Ze bekeken het licht van warm gas rond honderden stelsels

Weetwat · Het nieuws, uitgelegd

Voor de klas voor leerkrachten

Sluit aan bij

Minimumdoelen basisonderwijs, versie Kort (6 tot 8 jaar)

  • WT4 3.6.1-3.6.4 Hoe wetenschappers onderzoeken wetenschap en techniek
  • AK4 4.2.11-4.2.15 De aarde in de ruimte: planeten, maan, getijden aardrijkskunde
  • NL4 1.1.6 Informatie combineren tot een conclusie (afleiden) Nederlands

Kennisanker

Onze zon is een van de vele sterren in een sterrenstelsel. AK4 4.2.11-4.2.15 De aarde in de ruimte: planeten, maan, getijden

Quiz: leesvaardigheden

  • Opzoeken (vraag 1, 2) · NL4 1.1.5 Informatie opzoeken in een tekst
  • Afleiden (vraag 3, 4) · NL4 1.1.6 Informatie combineren tot een conclusie (afleiden)

Feit of mening?

NL4 1.1.9 Verwoorden wie wat denkt over het onderwerp

Nieuwskaart

Het verhaal in één schema (wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe), ook om af te drukken. Het komt na de quiz.

Bespreek

Waarom is dit nieuws belangrijk? Weetwat zegt: “Sterren ontstaan uit gas. Als zwarte gaten dat gas verwarmen, kan een sterrenstelsel minder nieuwe sterren maken.” Wat denken jullie?

Sluit aan bij de doelen, dekt ze niet volledig: een artikel oefent een stukje van een doel. Meer voor leerkrachten

Meer nieuws

Roze en groene gaswolken met pilaren van gas en stof, omringd door veel kleine sterren in de ruimte. Illustratiefoto
RuimteDinsdag 20 oktober

Een 3D-model van een gaswolkEen 3D-model van een gaswolk in Orion

Onderzoekers maakten een nieuw 3D-model van de Orionbar. Dat is een rug van gas en stof in de ruimte.Onderzoekers maakten een nieuw driedimensionaal model van de Orionbar, een rug van gas en stof in de Orionnevel. Het model toont hoe licht de chemie in zo'n wolk verandert.

Foto: illustratiefoto
Een speelkaart met vier ratten die in een houten bootje roeien onder een stralende zon.
CultuurDinsdag 20 oktober

Kaarten uit de kluis in TurnhoutZeldzame speelkaarten komen uit de kluis

In Turnhout opent een nieuwe tentoonstelling over verzamelkaarten. Je ziet er kaarten van Magic, Pokémon en Lorcana.Het Speelkaartenmuseum in Turnhout opent op zaterdag 5 december 2026 een nieuwe tentoonstelling over trading card games. Die heet 'From the Vault – Magic, Pokémon, Lorcana'.
Een chital-hert met een groot gewei en witte vlekken staat in de schaduw op het gras.
DierenDinsdag 20 oktober

Herten waarschuwen voor tijgersComputer verstaat de alarmroepen van herten in Nepal

In Nepal luistert een computer naar herten, want zij waarschuwen elkaar voor tijgers. Zo weten mensen waar een tijger kan zijn.In Nepal testten onderzoekers een systeem met kunstmatige intelligentie dat luistert naar alarmroepen van chital-herten. Het systeem tekent daarmee een kaart van plekken waar tijgers of luipaarden kunnen zijn.